تهاتر انرژی صنایع و راهکارهای غلبه بر ناترازی برق

مقدمه

در سال‌های اخیر، موضوع ناترازی انرژی و خاموشی‌های مکرر برق به یکی از چالش‌های جدی صنایع کشور تبدیل شده است. کاهش منابع فسیلی، افزایش هزینه‌های تولید انرژی و فشار روزافزون بر شبکه سراسری برق، صنایع را به سمت یافتن راهکارهای پایدار و مطمئن سوق داده است. در این میان، طرح تهاتر انرژی صنایع با شبکه برق به‌عنوان یک راهکار قانونی و اجرایی مطرح شده که می‌تواند آینده تأمین انرژی صنایع را متحول کند و زمینه‌ساز توسعه پایدار در بخش تولید باشد.

مفهوم تهاتر انرژی

تهاتر در معنای سنتی به مبادله کالا با کالا اشاره دارد. در حوزه انرژی، تهاتر به معنای تزریق برق تولیدی صنایع به شبکه و دریافت همان میزان برق در زمان و مکان دلخواه دیگر است. این روش به صنایع اجازه می‌دهد حتی در شرایط ناترازی شبکه، برق پایدار و بدون خاموشی دریافت کنند. ویژگی اصلی این طرح آن است که وزارت نیرو متعهد می‌شود انرژی تزریق‌شده توسط صنایع را در ساعات توافق‌شده و بدون خاموشی در اختیار آن‌ها قرار دهد. علاوه بر این، ضریب تشویقی سی درصدی نیز برای صنایع در نظر گرفته شده است تا انگیزه بیشتری برای سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های تجدیدپذیر داشته باشند.

کدام صنایع دارای شرایط تهاتر انرژی هستند ؟

تمام صنایع به جز صنایع انرژی بر ماده 4 قانون مانع زدایی می توانند با استفاده از طرح تهاتر از برنامه های ناترازی برق معاف شوند شوند. طبق قانون تهاتر انرژی، صنایعی که اقدام به احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر کنند، می‌توانند با وزارت نیرو قرارداد رسمی منعقد نمایند. این قرارداد شامل بندهای متعددی است که حقوق و تعهدات طرفین را مشخص می‌کند. صنایع بزرگ که دارای فیدر اختصاصی هستند به دلیل دیماند بالای مصرف خود می‌توانند به‌راحتی از این طرح استفاده کنند. در مقابل، صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی برای بهره‌مندی از تهاتر باید نیروگاه تجدیدپذیر معادل حداقل سی و پنج درصد بار پیک فیدر عمومی یا شهرک صنعتی احداث کنند. همچنین طبق مصوبه توانیر، در صورتی که همه صنایع کوچک به توافق نرسند، امکان استفاده مستقل از تهاتر با نصب کنتورهای هوشمند و تجهیزات کنترل‌پذیر فراهم خواهد شد.

در این بند، منظور از صنایع کوچک، شهرک‌ها و نواحی صنعتی، مجموع صنایع متصل به هر یک از فیدرهای مستقر در شهرک‌ها و نواحی صنعتی، صنایع دارای فیدر اختصاصی خارج از شهرک‌ها و نواحی صنعتی با حداکثر دیماند 7 مگاوات و صنایع متصل به فیدرهای عمومی با حداکثر دیماند 7 مگاوات هستند.

درواقع طبق مصوبه وزارت نیرو، میزان ظرفیت مورد نیاز برای احداث نیروگاه خورشیدی براساس تعداد شیفت‌های فعالیت واحدهای صنعتی و به صورت زیر تعیین می­‌گردد:

1. احداث نیروگاه خورشیدی در محل یا خارج از شهرک صنعتی توسط مشترکین موجود به ظرفیت مجموع دیماند مصرفی مشترکین (50 درصد دیماند مصرفی واحدهای یک شیفت کار، 65 درصد دیماند مصرفی واحدهای دو شیفت کار و 80 درصد دیماند مصرفی واحدهای سه شیفت کار) یا معادل 35 درصد انرژی مصرفی ماهیانه مشترکین مذکور
2. احداث نیروگاه خورشیدی مشترکین صنعتی دارای فیدر اختصاصی به ظرفیت دیماند مصرفی مشترک (50 درصد دیماند مصرفی واحدهای یک شیفت کار، 65 درصد دیماند مصرفی واحدهای دو شیفت کار و 80 درصد دیماند مصرفی واحدهای سه شیفت کار) یا معادل 35 درصد انرژی مصرفی ماهیانه مشترکین مذکور

مزایای طرح تهاتر انرژی

طرح تهاتر انرژی مزایای متعددی برای صنایع به همراه دارد. مهم‌ترین مزیت آن تأمین برق پایدار و بدون خاموشی است که به صنایع امکان می‌دهد برنامه‌های تولیدی خود را بدون نگرانی از قطعی برق اجرا کنند. این موضوع به کاهش هزینه‌های عملیاتی و جلوگیری از زیان ناشی از توقف تولید منجر می‌شود. علاوه بر آن، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر موجب کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و کاهش انتشار آلاینده‌های زیست‌محیطی خواهد شد. یکی دیگر از مزایای مهم این طرح امکان فروش برق مازاد در ماه‌های غیرناترازی است که می‌تواند برای صنایع منبع درآمدی جانبی ایجاد کند. در نهایت، تزریق برق تجدیدپذیر به شبکه موجب افزایش بهره‌وری شبکه برق و کاهش فشار بر نیروگاه‌های حرارتی می‌شود.

چالش‌ها و موانع اجرایی

اجرای طرح تهاتر انرژی با چالش‌هایی نیز همراه است. نخستین مانع، سرمایه‌گذاری اولیه بالاست که احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر نیازمند آن است و برای صنایع کوچک دشوار خواهد بود. مشکل دیگر مربوط به صنایع کوچک متصل به فیدرهای مشترک است که نیازمند توافق جمعی میان واحدهای مختلف هستند و این امر هماهنگی گسترده‌ای را می‌طلبد. بروکراسی اداری و پیچیدگی مراحل اخذ مجوز و انعقاد قرارداد نیز می‌تواند صنایع را از ورود به این حوزه دلسرد کند. علاوه بر این، نوظهور بودن طرح تهاتر باعث شده برخی صنایع نسبت به اجرای کامل تعهدات وزارت نیرو تردید داشته باشند و اعتماد کافی به دریافت برق هموار نداشته باشند.

راهکارهای پیشنهادی

برای رفع این چالش‌ها، راهکارهای متعددی پیشنهاد شده است. تخصیص تسهیلات مالی و وام‌های کم‌بهره می‌تواند فشار سرمایه‌گذاری اولیه را کاهش دهد و صنایع کوچک را به احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر ترغیب کند. استفاده از فناوری‌های نوین مانند کنتورهای هوشمند و تجهیزات کنترل‌پذیر نیز امکان مدیریت مستقل مصرف صنایع کوچک را فراهم می‌آورد. ساده‌سازی فرآیندهای قانونی و کاهش بروکراسی اداری از دیگر اقداماتی است که می‌تواند استقبال صنایع از این طرح را افزایش دهد. همچنین طراحی سازوکارهای شفاف پرسش و پاسخ و دریافت انتقادات صنایع می‌تواند اعتماد آن‌ها را نسبت به اجرای قراردادها جلب کند و زمینه مشارکت گسترده‌تر را فراهم سازد.

جمع‌بندی

طرح تهاتر انرژی صنایع با شبکه، در شرایط کنونی بهترین راهکار برای تأمین پایدار برق واحدهای صنعتی است. این طرح نه‌تنها موجب پایداری تولید و کاهش ریسک خاموشی می‌شود، بلکه به کاهش فشار بر شبکه سراسری، توسعه انرژی‌های پاک و حفاظت از محیط زیست نیز کمک می‌کند. مدل اجرای تهاتر برای صنایع بزرگ با فیدر اختصاصی به‌راحتی امکان‌پذیر است، اما صنایع کوچک نیز می‌توانند با احداث نیروگاه تجدیدپذیر معادل حداقل سی و پنج درصد بار پیک فیدر اشتراکی از این طرح بهره‌مند شوند. قراردادهای تدوین‌شده برای تهاتر انرژی دارای بندهای متعددی هستند که نگرانی‌های صنایع را پاسخ داده و تعهد طرفین به تأمین و تحویل برق توافق‌شده را تضمین می‌کنند. در نهایت، تهاتر انرژی می‌تواند به‌عنوان یک راهکار پایدار و آینده‌نگر، مسیر توسعه صنعتی کشور را هموار سازد.